وقتی صحبت از ورزش کردن به میان میآید، بسیاری از ما، با دیدی مثبت به قضیه نگاه میکنیم. چرا که انواع ورزش، اعم از فکری و جسمی، اثرات غیر قابل انکاری در زندگی ما دارند که خیلی از ما این فواید را به چشم دیده ایم. البته نباید فراموش کنیم که هر نوع ورزشی، در صورتی که به درستی انجام شود، این فواید را به دنبال خواهد داشت و در غیر این صورت، ممکن است ورزشکار را دچار آسیب ورزشی کند. اما آسیب ورزشی چیست و به چند نوع تقسیم میشود؟ در پاسخ باید بگوییم که انجام اغلب رشته های ورزشی با چالش هایی همراه هستند که یکی از اصلی ترین آنها، صدمات ورزشی حین تمرین است. صدماتی که امکان دارد در ساده ترین شکل ممکن، به صورت رگ به رگ شدن، پدیدار شوند و در بعضی مواقع، حالت جدی تری به خود بگیرند و منجر به آسیب های مفصلی، پارگی عضله و غیره شوند.
در این میان، دسته اول هر چند که ساده به نظر میرسند، اما اگر به شکل مداوم و با فشار بر روی یک ناحیه خاص از بدن بروز پیدا کنند، ممکن است تبدیل به آسیب های مزمن شوند. این نوع از آسیب ها، از آنجایی که به تدریج شکل میگیرند، اغلب دردهای مداوم را به همراه دارند و در نهایت میتوانند سبب کاهش عملکردِ ناحیه مورد نظر نیز بشوند. این در حالی است که آسیب های حاد، به طور ناگهانی و در پی یک حادثه رخ میدهند. از این رو صدمات آنها شکل جدی تری دارد و حتی میتواند در یک آن، منجر به آسیب های استخوانی اعم از شکستن و خرد شدن و یا انواع پارگی ها نظیر پارگی تاندون شود. بر این اساس ورزش کردن باید تا جای ممکن، همراه با تمهیداتی صورت بگیرد که از انواع آسیب ورزشی جلوگیری کند. به این ترتیب هم سلامت جسمی ورزشکار حفظ میشود و هم با بهبود کیفیت زندگی، عمر حرفه ای ورزشکار افزایش مییابد. اما چطور میتوان از آسیب های ورزشی در امان ماند؟ برای یافتن پاسخ این سوال، تا انتهای این مطلب از ورزش اپ، با ما همراه باشید.
آسیب ورزشی چیست؟
اغلب ورزش ها، تمرینات بدنی و فعالیت های ورزشیِ سبک یا سنگینی را به همراه دارند. به طور مثال برخی از این تمرینات امکان دارد همراه با وزنه، توپ و یا سایر وسایل و لوازم ورزشی صورت بگیرند و برخی دیگر نیز نیاز به پریدن، دویدن و شیرجه زدن دارند. به هر حال ورزشکار ممکن است در هر رشته ورزشی که با این فعالیت ها همراه است، به هنگام تمرین کردن، دچار صدمه شود.
همانطور که گفتیم صدمات ورزشی حین تمرین که آنها را آسیب ورزشی مینامیم، شکل های گوناگونی را در برمیگیرند و میتوانند به صورت آسیب های استخوانی، مفصلی و غیره پدیدار شوند. اما اگر ورزش کردن مفید است، دلیل ایجاد این صدمات و انواع آسیب ورزشی چیست؟ بله، ورزش کردن مفید است اما اگر در آن از تکنیک های نادرست استفاده شود، ورزشکار قبل از تمرین از آمادگی جسمانی کافی برخوردار نباشد و یا در محیط نا ایمنی صورت بگیرد، ریسک ایجاد آسیب ورزشی را بالا میبرد. علاوه بر اینها، اعمال فشار بیش از حد بر یک ناحیه از بدن و انجام حرکات ناگهانی بدون استفاده از تجهیزات ایمنی نیز میتواند منجر به صدمه دیدن ورزشکار شود.
انواع آسیب های ورزشی کدامند؟
پیش از این، نگاهی کلی به انواع آسیب ورزشی داشتیم و دو نوع حاد و مزمن آن را مورد بررسی قرار دادیم. اما بد نیست بدانید آسیب های ورزشی، خود، انواع مختلفی دارند که میتوانند در این دو گروه کلی (حاد و مزمن) قرار بگیرند. در ادامه به توضیح برخی از شایع ترین مدل های این صدمات میپردازیم.
- آسیب های استخوانی
برخی از آسیب های ورزشی در اثر سقوط از بلندی یا یک ضربه شدید، رخ میدهند. این آسیب ها اغلب به دلیل اینکه در لحظه، فشار زیادی را به ناحیه خاصی از بدن وارد میسازند، منجر به شکستن استخوانها میشوند. با این حال، شدتِ همه این آسیب ها یکسان نیست. از این رو آسیب های استخوانی میتوانند نیازمند درمان های متفاوتی باشند.
به طور مثال برخی از آنها ممکن است با چند ماه استراحت و گچ گرفتن بهبود یابند و بعضی دیگر، تمرینات توان بخشی چند ماهه ای را طلب کنند.
- آسیب های مفصلی
یکی دیگر از انواع شایعِ آسیب ورزشی، صدماتی است که به مفاصل وارد میشود. این صدمات گروه بزرگی از آسیب های ورزشی از رگ به رگ شدن تا آسیب های لیگامانی را شامل میشوند. بنابراین میتوانند مچ پا، کمر و سایر مفاصل را درگیر کنند و حتی منجر به نوع جدیِ آسیب ورزشی به زانو نظیر در رفتن کشکک شوند.
پس از آنجایی که آسیب های مفصلی باعث محدودیت های حرکتی میشوند، روند درمان آسیب ورزشی ایجاد شده در آنها، باید با دقت بیشتری دنبال شود.
- پارگی ها
استفاده از تکنیک های نادرست حین تمرین و یا کشیدن بیش از حد عضلات، اغلب منجر به پارگی عضله و پارگی تاندون میشود.
متاسفانه پروسه درمان آسیب ورزشی ایجاد شده در اثر پارگی، معمولاً طولانی و طاقت فرسا است. چرا که این نوع از آسیب های ورزشی به خودی خود بهبود نمییابند و اغلب نیازمند مداخله جدی پزشکان و حتی جراحی ناحیه آسیب دیده هستند.
- آسیب های بافتی
آسیب های ورزشی که در این گروه جای میگیرند، میتوانند به دو شکل کشیدگی و التهاب پدیدار شوند.
این گروه از صدمات ورزشی اغلب به دلیل استفاده بیش از اندازه از یک عضله و یا انجام حرکات ناگهانی ورزشی ایجاد میشوند. از این رو نیز ممکن است با استراحت و انجام تمرینات توان بخشی بهبود پیدا کنند.
علل بروز آسیب های ورزشی
در این مطلب با انواع آسیب ورزشی آشنا شدیم و گروه های مختلفی از این صدمات را مورد بررسی قرار دادیم. اما آیا با دلایل بروز این آسیب ها نیز آشنا هستیم؟
پیش از این گفتیم که بسیاری از آسیب های ورزشی ممکن است به دلیل استفاده از تکنیک های نادرست یا نداشتن آمادگی جسمانی لازم اتفاق بیافتند. اما گاهی بروز آسیب های ورزشی امکان دارد علل دیگری نیز داشته باشند که در ادامه بیشتر به آنها میپردازیم.
- عدم آمادگی جسمانی کافی
پر واضح است که برای فعالیتِ سالم در یک رشته ورزشی، باید آن را متناسب با شرایط جسمانی خود انتخاب کنید. چرا که ورزشکارانی که به هر دلیل، از آمادگی جسمانی کافی برای انجام تمرینات رشته ورزشی مورد نظرشان برخوردار نباشند، خود را بیشتر در معرض خطر و آسیب ورزشی قرار میدهند.
از این رو اگر از آمادگی جسمانی کافی برای انجام ورزش دلخواهتان برخوردار نیستید و یا اینکه به تازگی از دوره نقاهت و درمان خارج شده اید، بهتر است که با تمرینات منظم و کم فشار، آمادگی لازم را در خود ایجاد کنید.
- تکنیک های نادرست و پر خطر
استفاده از تکنیک هایی که منجر به اعمال فشار بیش از اندازه بر روی یک ناحیه از بدن میشوند و یا بافت و مفاصل شما را در معرض خطر قرار میدهند، میتواند احتمال بروز آسیب های ورزشی را افزایش دهد.
از این رو قبل از انجام هر ورزشی، باید روش انجام آن را به شکل صحیح، آموزش ببینید و تا جای ممکن آن را با روش ها و تکنیک های درست، اجرا کنید.
- تغییر ناگهانی شدت و زمان تمرینات
افزایش و حتی گاهی کاهشِ ناگهانی شدت تمرینات میتواند به بدن، فشار وارد کرده و یا آمادگی جسمانی آن را کاهش دهد که این کار، در هر دو صورت، شانس بروز آسیب ورزشی را در ورزشکار بالا میبرد.
البته ناگفته نماند که گاهی شما ممکن است حتی تغییری در شدت تمرینات خود ایجاد نکنید و فقط زمان انجام آنها را به طور ناگهانی بالا ببرید که این کار نیز میتواند از جمله علل بروز آسیب های ورزشی باشد. بنابراین بهتر است، برنامه ورزشی درست و منظمی را دنبال کنید و در صورت نیاز، زمان یا شدت تمرینات خود را به صورت تدریجی، افزایش یا کاهش دهید.
- تجهیزات نامناسب و مستعمل
استفاده از تجهیزات کهنه و نامناسب که عمر مفید آنها تمام شده و یا به نوعی از ایمنی کافی برخوردار نیستند نیز ممکن است سبب بروز انواع آسیب ورزشی شود.
از این رو شما میتوانید با تهیه تجهیزات ایمنی مناسب و سالم که با نوع رشته ورزشیتان تناسب دارند، خطر بروز صدمات ورزشی را کاهش دهید.
- محیط و شرایط نامناسب
درست است که شرایط محیطیِ انجام تمامی رشته های ورزشی، با هم یکسان نیست. با این حال فراموش نکنید که تمرینات هر رشته ای باید در محیط مناسب آن صورت بگیرد.
به طور مثال شما نمیتوانید در سطوح ناهموار تنیس بازی کنید، در زمین های سخت و پر فراز و نشیب به راحتی بدوید و در شرایط نامناسب آب و هوایی، پاراگلایدر سواری کنید. زیرا با این کار، احتمال اینکه در معرض آسیب های ورزشی بیشتری قرار بگیرید را برای خود بالاتر میبرید.
روش های پیشگیری از آسیب های ورزشی
برای پیشگیری از آسیب های ورزشی، بهتر است پیش از هر چیز، شرایط ایمن و مناسبی را برای تمرین کردن مهیا کنید. همچنین شما باید از هر دلیلی که ممکن است منجر به آسیب ورزشی شود، دوری کنید. پس به سراغ ورزش هایی بروید که آمادگی جسمانی لازم را برای انجام تمرینات آنها دارید. همینطور فراموش نکنید که قبل از فعالیت در هر رشته ورزشی، باید تکنیک های صحیح انجام آن را بیاموزید. در نهایت میتوانید با تهیه تجهیزات ایمنی مناسب و شرایط محیطی لازم، به فعالیت در رشته ورزشی دلخواه خود بپردازید و تمرینات آن را به طور منظم دنبال کنید.
در این بین گفتنی است به همان اندازه که تمرین کردن مهم است، شما باید به استراحت خود نیز بیاندیشید. بنابراین بین تمرینات ورزشی خود، فواصلی را برای استراحت کردن و بازسازی بدن در نظر بگیرید. تغذیه مناسب و خواب کافی داشته باشید تا صدمه نبینید و نیاز به درمان آسیب ورزشی خود پیدا نکنید. علاوه بر اینها به خاطر داشته باشید که باید قبل از انجام هر حرکت ورزشی، بدن خود را گرم کنید تا دچار شوک یا گرفتگی های ناگهانی نشوید.
روش های درمان آسیب های ورزشی
گاهی ممکن است با وجود تمام پیشگیری ها، نتوانید مانع از بروز آسیب های ورزشی شوید. در چنین شرایطی باید در اولین گام، آرامش خود را حفظ کنید. سپس به دنبال روش مناسبی برای درمان بگردید. در این میان بد نیست بدانید که بسیاری از صدمات ورزشی، گاهی تنها با استراحت دادن به بدن و جلوگیری از ایجاد فشار مضاعف بر آن، به خودی خود بهبود پیدا میکنند.
پس بد نیست چند روزی به مرخصی بروید و استراحت مطلق یا نسبی را امتحان کنید. اما اگر قضیه جدی تر از این حرفها است، میتوانید بسته به نوع آسیب، یک یا ترکیبی از چند روشی را که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم، برای درمان آسیب ورزشی خود مورد استفاده قرار دهید.
- فیزیوتراپی ورزشی
اگر پس از آسیب ورزشی، دچار افت عملکرد در یکی از نواحی بدن خود شده اید، به طور معمول باید از تمرینات توان بخشی و فیزیوتراپی برای بهبود و تقویت عضلات خود استفاده کنید.
البته فراموش نکنید که برای این منظور باید به یک فیزیوتراپیست مراجعه کنید تا کار، تحت نظر یک متخصص و طبق برنامه ای به به طور اختصاصی برای شما طراحی میشود، انجام بگیرد.
- داروهای مسکن
برخی از داروها به کاهش درد، التهاب و تورم بدن شما کمک میکنند. با این حال فراموش نکنید که شما نمیتوانید به صورت خودسرانه از آنها استفاده کنید.
بنابراین اگر درد یا التهاب شما پس از استراحت کردن بهبود پیدا نکرد، بهتر است پس از مشورت با پزشک معتمد خود، از داروهای مسکن یا ضد التهاب برای درمان آسیب ورزشیتان استفاده کنید.
- مداخله پزشکی و جراحی
صدمات ورزشی که منجر به آسیب های جدی از جمله شکستگی استخوان و پارگی عضله میشوند، تنها باید با مداخله پزشکی، تحت درمان قرار بگیرند. زیرا بسیاری از این آسیب های ورزشی، نیازمند جراحی های کوچک و یا پیچیده ای هستند که پزشک متخصص باید نوع و دوره نقاهت آنها را تعیین کند.
در این میان بد نیست یاداور شویم که این نوع درمان آسیب ورزشی، نیازمند استراحت بلند مدت است و گاهی حتی ممکن است به دوری یا ترک میادین ورزشی بیانجامد. با این حال نگران نباشید، چرا که هر آسیبِ نیازمندِ جراحی، قرار نیست شما را از ورزش دور کند و این کار به شرایط بدنی، روند بهبود و نظر پزشک متخصص شما وابسته است.
نقش پزشک و متخصص ورزش در درمان آسیب های ورزشی
بسیاری از ورزشکاران حرفه ای و کسانی که در تیم های ملی یا تخصصی فعالیت میکنند، همواره تحت نظر پزشک تیم هستند. از این رو باید بگوییم متخصصان ورزش، نقش پر رنگی در حفظ سلامت و بهبودِ عملکرد ورزشکاران دارند. آنها میتوانند در کوتاهترین زمان ممکن، میزان صدمه را پیشبینی کرده و نوعی مناسبی از درمان آسیب ورزشی را به ورزشکار ارائه دهند.
همینطور ورزشکاران دوره نقاهت خود را نیز تحت نظر این متخصصان سپری کرده و تمرینات توان بخشی و فیزیوتراپی ورزشی مناسب را نیز از آنها دریافت میکنند. بنابراین پزشکان، نقشی اساسی در برگرداندنِ ورزشکاران به میادین ورزشی و حفظ زندگی حرفه ای آنها دارند.
پیشگیری از عود آسیب های ورزشی
حتماً ورزشکارانی را دیده اید که با وجود سپری کردن دوره های درمانی لازم، مجدداً از همان ناحیه قبلی، دچار آسیب شده اند و یا صدمه ای که دیده اند، پس از مدتی فعالیت ورزشی، عود کرده است. بد نیست بدانید که عود کردن آسیب ورزشی، چندان هم دور از انتظار نیست.
چرا که بسیاری از ورزشکاران نمیدانند که پس از دوره نقاهت، چطور باید با عضله یا عضو آسیب دیده خود برخورد کنند تا دچار مشکل نشود. به همین منظور نیز در ادامه برخی از راهکارهای جلوگیری از عود آسیب های ورزشی را با هم بررسی میکنیم.
- تداوم تمرینات توان بخشی
بدیهی است که عضو آسیب دیده در ورزش، حتی پس از درمان نیز قدرت سابق را نداشته باشد. بر همین اساس شما میتوانید با دنبال کردن تمرینات توان بخشی، به صورت تدریجی، انعطاف و قدرت بدنی خود را به دست بیاورید و به بهبودی کامل برسید.
اما نباید در این کار عجله کنید و بهتر است برای جلوگیری از عود آسیب های ورزشی، در تمرینات خود تداوم داشته باشید.
- عدم تکرار اشتباهات
همانطور که گفتیم بسیاری از آسیب های ورزشی به دلیل عدم توجه به تکنیک ها، شرایط محیطی و حتی آمادگی جسمانی ورزشکار رخ میدهند. از این رو شما باید پس از درمان آسیب ورزشی، توجه بیشتری به شرایط و محیطی که در آن ورزش میکنید، داشته باشید.
برای این کار بهتر است، به یادگیری تکنیک ها و روش های صحیح ورزش کردن بپردازید و سعی کنید از تکرار اشتباهات گذشته بپرهیزید.
- برنامه ریزی صحیح و منظم
پس از درمان آسیب ورزشی باید با توجه به وضعیت فعلی بدن خود و شرایطی که دارید، برای تمرین برنامه ریزی کنید.
بر این اساس اگر نمیخواهید صدمه ای که دیده اید، از نو عود کند، باید به جای تمرینات قبلی، به سراغ برنامه جدید بروید. همچنین تا بهبودی کامل، از اعمال فشار بر روی عضو آسیب دیده خودداری کنید.
چه ورزش هایی بیشتر مستعد آسیب هستند؟
به طور کلی باید بگوییم که تقریباً تمامی رشته های ورزشی که در آنها از حرکات فیزیکی استفاده میشود و طی تمرین، ممکن است بدن ورزشکار را تحت فشار قرار دهند، مستعد آسیب ورزشی هستند.
با این وجود در ادامه، تنها برخی از مهمترینِ این ورزش ها را مورد بررسی قرار میدهیم.
- دو میدانی
رشته های مرتبط با دو میدانی به ویژه دویدن، اغلب آسیب های ورزشی بیشماری را به همراه دارند. چرا که دوندگان باید برای تمرینِ آنها، حتماً از سطوح استاندارد استفاده کنند. در غیر اینصورت ممکن است در معرض مشکلات حرکتی و انواع آسیب ورزشی به زانو و کمر قرار بگیرند.
همچنین ناگفته نماند که فعالیت در این گروه از رشته های ورزشی، نیازمند تجهیزات ورزشی مناسب نظیر کفش رانینگ، لباس تنفس پذیر و مواردی از این دست نیز است.
- ورزش های توپی
ورزش هایی که با توپ انجام میشوند نظیر فوتبال، والیبال و بسکتبال، اغلب شامل حرکات ناگهانی و پرشهای غیر قابل پیشبینی هستند. همین ماهیتِ آنی بودن این حرکات نیز ممکن است، منجر به آسیب های لیگامانی یا رگ به رگ شدن شود.
از این رو میتوان گفت که این گروه از رشته های ورزشی هم کاملاً مستعد آسیب های ورزشی هستند که برای جلوگیری از انها باید به تقویت عضلات حرکتی و پاها و دست ها، توجه بیشتری داشت.
- ورزش با وزنه
این نوع از رشته های ورزشی نظیر وزنه برداری که همراه با وزنه، دمبل و غیره به انجام میرسند، یکی دیگر از ورزش های مستعد آسیب هستند. توجه داشته باشید که در این گروه از ورزش ها، معمولاً یک یا چند عضو، تحت فشار اضافه ای که به واسطه وزنه ایجاد میشود، قرار میگیرند.
از این رو وزنه زدن با تکنیک نادرست یا تحت شرایط جسمانی نامناسب، ممکن است منجر به آسیب ورزشی به کمر یا سایر مفاصل شده و صدمات جدی را برای ورزشکار به همراه داشته باشد.
سخن پایانی
همانطور که همگی میدانیم، پیشگیری همواره بهتر از درمان است. از این رو بهترین راهکار برای حفظ سلامت شما به عنوان یک ورزشکار و بهبود عملکردتان، قطعاً رعایت مواردی است که میتواند از بروز انواع آسیب ورزشی جلوگیری کند. این موارد میتواند یادگیری مداوم، شرایط جسمانی، تجهیزات ورزشی و ایمنی محیط را در بربگیرد. علاوه بر اینها مراجعه منظم به پزشک برای ارزیابی دقیق شرایط بدنی و درمان به موقع آسیب ها نیز مهم است. چرا که این کار میتواند از عوارض احتمالی بعدی جلوگیری کرده و روند بهبودی ورزشکاران حرفه ای را تسریع کند.
در پایان یادآور میشویم آسیب های ورزشی، تنها در جلسات تمرینِ ورزش های حرفه ای رخ نمیدهد و گاهی یک پیاده روی ساده نیز اگر به درستی صورت نگیرد، ممکن است به شما صدمه بزند. با این وجود، نباید فراموش کنید که با همه اینها، فواید ورزش کردن از آسیب های آن، بیشتر است. پس تا جایی که میتوانید برای سالم ماندن، ورزش و فعالیت نمایید و با توجه به نکاتی که در این مطلب مورد بررسی قرار دادیم، از آسیب ها دوری کنید.
