۶۰ پدیده و 0 ایرانی: زنگ خطر گاردین برای فوتبال ایران!

بر اساس گزارش ورزش اپ، نشریه معتبر گاردین در تازه‌ترین انتشار از پروژه مشهور «نسل آینده» یا همان Next Generation که هر سال انجام می‌دهد، ۶۰ بازیکن مستعد متولد سال ۲۰۰۹ را از سراسر جهان معرفی کرده است. در این فهرست نام بازیکنانی از کشورهایی کمتر شناخته‌شده در فوتبال مثل کنگو، بوسنی، کانادا، جمهوری چک، گرجستان، جامائیکا، مجارستان، رژیم صهیونیستی(!)، ایالات متحده آمریکا و حتی چین به چشم می‌خورد، اما نکته قابل توجه این است که برای نخستین بار طی سال‌های اخیر، هیچ نماینده‌ای از فوتبال ایران در بین برگزیدگان این رسانه انگلیسی دیده نمی‌شود.

قرار گرفتن در بین ۶۰ استعداد برتر جهان شاید در نگاه اول تنها فهرستی از نام‌های نوجوان و آینده‌دار به نظر برسد، اما وقتی پای «Next Generation» گاردین به میان می‌آید، ابعاد قضیه تفاوت پیدا می‌کند. این طرح سال‌هاست که به‌عنوان یکی از معتبرترین پروژه‌های استعدادیابی در سطح فوتبال جهان شناخته می‌شود. گاردین همه‌ساله گروهی از بازیکنان رده‌های سنی نوجوان را که از دید کارشناسان و خبرنگارانش پتانسیل تبدیل شدن به ستاره‌های بزرگ آینده را دارند، معرفی می‌کند و حتی در سال‌های آتی عملکرد نسل‌های پیشین را زیر ذره‌بین قرار می‌دهد تا میزان صحت پیش‌بینی‌های خود را بسنجد. فهرست انتشار یافته برای سال ۲۰۲۶ نیز به فوتبالیست‌های متولد سال ۲۰۰۹ اختصاص یافته است.

موضوعی که اهمیت فهرست امسال را برای فوتبال ایران دوچندان می‌کند، فراتر از صرفا یک غیبت ساده، گستردگی جغرافیایی انتخاب‌هاست. در میان ۶۰ بازیکن برگزیده، اسامی جوانانی از کشورهایی دیده می‌شود که شاید حضورشان چندان برای مخاطب ایرانی قابل پیش‌بینی نبود؛ از کنگو، بوسنی و گرجستان گرفته تا کانادا، جمهوری چک، جامائیکا، مجارستان، چین و آمریکا. این موضوع نشان می‌دهد که شبکه استعدادیابی گاردین تنها به آکادمی‌های باشگاه‌های بزرگ اروپایی بسنده نکرده و کماکان در پی کشف استعداد از اقصی نقاط کره زمین است؛ همان رویکردی که «Next Generation» را به منبعی جذاب برای پیگیری مسیر تکامل ستاره‌های آینده تبدیل کرده، اما در این نقشه متنوع، جای خالی فوتبال ایران کاملاً احساس می‌شود.

این مسئله هنگامی تأمل‌برانگیزتر می‌شود که مرور کوتاهی بر سال‌های نه‌چندان دور داشته باشیم. ایران در گذشته نه تنها در این جمع حضور داشت، بلکه به مدت چند سال پای ثابت فهرست‌های سالانه گاردین به شمار می‌رفت. در سال ۲۰۱۵، نام رضا شکاری به‌عنوان هافبک وقت باشگاه ذوب‌آهن در میان ۵۰ بازیکن برتر متولد سال ۱۹۹۸ جای گرفت. در آن دوران، گاردین از او تحت عنوان «یحیی توره» فوتبال ایران و بازیکنی با قابلیت‌های هجومی بالا نام برد که می‌تواند جانشین مناسبی برای جواد نکونام باشد. شکاری با انتقال به روبین کازان گام در مسیر لژیونر شدن گذاشت، اما پس از گذشت تنها دو فصل به کشور بازگشت و پس از آن به‌ترتیب پیراهن تیم‌های تراکتور، گل‌گهر، سپاهان و پرسپولیس را بر تن کرد. او در بازار نقل و انتقالات تابستانی اخیر به تیم پیکان پیوست تا پیش‌بینی‌های اولیه گاردین درباره آینده خیره‌کننده او به حقیقت نپیوندد.

یک سال بعد و در سال ۲۰۱۶، نوبت به درخشش محمد سلطانی‌مهر رسید. این هافبک جوان سایپا که در سن ۱۷ سالگی به ترکیب بزرگسالان راه یافته بود و پدیده‌ای مستعد به نظر می‌رسید، در جمع ۶۰ بازیکن برتر گاردین جای گرفت. در گزارش آن زمان، این بازیکن که امروز در استقلال خوزستان توپ می‌زند و البته به دلیل برخی تصمیمات نادرست و مصدومیت‌های متوالی نتوانست مسیر صعودی خود را حفظ کند، با جواد نکونام مورد مقایسه قرار گرفته بود.

در سال ۲۰۱۷، نام محمد شریفی در فهرست گاردین قرار گرفت؛ هافبک جوانی که در آن مقطع از آینده‌دارترین چهره‌های فوتبال ایران به شمار می‌رفت و حتی سابقه حضور در پرسپولیس را هم پیدا کرد، هرچند که سرنوشت ورزشی او نیز مانند سلطانی‌مهر به اوج موفقیت ختم نشد.

اما در سال ۲۰۱۸، یکی از جذاب‌ترین مهره‌ها به این فهرست راه پیدا کرد: الهیار صیادمنش. گاردین در خصوص مهاجم وقت استقلال که در رقابت‌های جام جهانی زیر ۱۷ سال در سال ۲۰۱۷ خوش درخشیده بود، نگاشت که گل زده او به تیم گینه گویای بخشی از توانایی‌های فنی‌اش بوده و از این بازیکن به‌عنوان یکی از امیدهای آینده فوتبال آسیا و جهان تقدیر کرد. صیادمنش بعدها راهی تیم‌های فنرباغچه و هال‌سیتی شد تا به فعالیت خود در فوتبال اروپا ادامه دهد. وی در این فصل در کشور لهستان برای لخ پوزنان به میدان می‌رود و نمایش بسیار خوبی نیز از خود به جای گذاشته است.

بدین ترتیب، فوتبال ایران در فاصله سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ و طی چهار سال متوالی، توانست چهار نماینده در این رده‌بندی معتبر جهانی داشته باشد، اما پس از آن این روند رو به خاموشی گذاشت. با بررسی بایگانی سال‌های ۲۰۱۹، ۲۰۲۰، ۲۰۲۱، ۲۰۲۲، ۲۰۲۳، ۲۰۲۴، ۲۰۲۵ و اکنون ۲۰۲۶، اثری از نام بازیکنان ایرانی در بین اسامی منتخب پروژه جهانی Next Generation مشاهده نمی‌شود. خود نشریه گاردین همچنان به انتشار سالانه این طرح پایبند بوده و از سال ۲۰۱۴ تا به امروز، نسل‌های گوناگونِ مستعد فوتبال را رصد کرده است.

این موضوع قطعاً به این معنا نیست که در سال‌های اخیر هیچ استعداد قابلی در فوتبال ایران وجود نداشته یا اینکه انتخاب‌های گاردین لزوماً بی‌نقص و شامل برترین‌های واقعی هر کشور است. خود این رسانه در تحلیل نسل‌های پیشین اذعان کرده است که ترسیم نقشه راه آینده برای بازیکنان نوجوان بسیار دشوار است و تمامی افراد راه یافته به این فهرست‌ها، الزاماً به ستاره‌های بزرگ جهان بدل نمی‌شوند. با وجود این، یک پرسش اساسی به قوت خود باقی است: چرا کشوری که تا چندی پیش به مدت چهار سال پیاپی در این ویترین بین‌المللی نماینده داشت، حالا هشت سال است که حتی یک سهمیه هم در آن ندارد؟

پروژه Next Generation قرار نیست ارزشیابی جامع و کاملی از فوتبال پایه یک کشور ارائه دهد، اما وقتی رسانه‌ای با برخورداری از کادری وسیع از خبرنگاران و تحلیلگران در اقصی نقاط جهان، از جامائیکا و کنگو گرفته تا چین و گرجستان دست به استعدادیابی می‌زند و فوتبال ایران بعد از سال‌ها حضور پیوسته، چند سالی است که حتی یک نفر را هم میان جوانان آینده‌دار دنیا ندارد، نمی‌توان به سادگی از کنار آن به عنوان یک اتفاق آماری عبور کرد.

چهار بازیکن ایرانی که در گذشته به این فهرست راه یافتند، سرنوشت‌های متفاوتی را تجربه کردند؛ تعدادی به سطح اول فوتبال اروپا رسیدند و برخی دیگر در مسیر حرفه‌ای خود آن‌گونه که انتظار می‌رفت ظاهر نشدند. با این وجود، نکته مهم‌تر این است که پس از نسل صیادمنش، فوتبال کشورمان دیگر قادر نبوده بازیکنی در رده نوجوانان با همان سطح از بازتاب بین‌المللی به رسانه‌ای معتبر مانند گاردین معرفی نماید. در چنین شرایطی، شایسته‌ترین پرسش برای فوتبال ایران این خواهد بود: به چه دلیل دیگر بازیکن جوان طراز اولی نداریم که توسط گاردین کشف شود؟